Malarz uczuć i wspomnień

Wspomnienia przodków kształtują naszą tożsamość. A gdyby odebrać ludzkości obrazy przeszłości, wojen, cierpienia, ale i miłości, wiary, zaufania, przyjaźni? 

O tej wizji świata opowiada książka "Dawca" Loisa Lowry`ego. Główny bohater Jonasz, żyje w przyszłości, w której nie ma uczuć, wszystko jest poukładane, zaplanowane, despotycznie piękne. Chłopiec mieszka wraz z rodzicami i siostrą i czeka na najważniejsze wydarzenie w jego życiu, kiedy to zostanie przydzielony do konkretnego zawodu. Tak naprawdę jego rodzina, tak jak inne rodziny nie jest powiązana więzami biologicznymi, ponieważ rodzeniem dzieci zajmują się wyznaczone kobiety. Dzieci są adoptowane i wraz z dorosłymi tworzą "komórkę rodzinną". Aby nie odczuwać dorośli zażywają specjalne tabletki, które powstrzymują emocje. Codziennie każdy opowiada o swoich  uczuciach pozostałym członkom rodziny i zawsze są one dobre, dając poczucie szczęścia.

Jonasz widzi więcej niż inne dzieci, dostrzega jakieś dziwne odblaski, przebłyski. Nic więc dziwnego, że zostaje wyznaczony na przyszłego Dawcę. Kim jest Dawca? To starszy człowiek, który przechowuje wszystkie wspomnienia ludzkości, bolesne uczucia oraz kolory. Świat Jonasza jest biało czarny, szary - ludzie nie mają zdolności widzenia barw, która zginęła wraz z wyparciem wspomnień. Jest to cena szczęśliwego życia, bez zmartwień, bólu i człowieczeństwa. Społeczeństwo przyszłości nie wie czym jest śmierć, co jest dobre, a co złe - bo o wszystkim decyduje ktoś z góry. Dawca ma na sobie ogromny ciężar, dzięki niemu świat może zachować równowagę. Jonasz odkrywa jednak, że jest to tylko złudzenie spokoju i szczęścia. Dostrzega jak wiele ludzie stracili, wyzwalając się od uczuć i wspomnień. Chłopiec, ucząc się od Dawcy zaczyna dostrzegać barwy, odbiera Dawcy wspomnienia przeszłości - są one dobre, ale i złe, które wyzwalają ból, cierpienie. Jonasz buntuje się przeciwko pozornemu porządkowi, kiedy dowiaduje się czym tak naprawdę jest miejsce poza Granicą, gdzie trafiają starsi ludzie i nieprzystosowane niemowlęta.

"Dawca" to niezwykła powieść, i dla dorosłych i dla nastolatków. Motyw ludzi pozbawionych emocji pojawia się w filmie "Equlibrium" ( z 2002r.), który należy do moich ulubionych. Podobnie jak w "Dawcy" społeczeństwo pozbawione jest uczuć dzięki zażywaniu odpowiedniego leku, niwelującego odczuwanie. Za całe zło, wojny i cierpienie odpowiadają ludzkie emocje. Lecz czy człowiek bez uczuć to nadal istota ludzka czy już robot, pozbawiony własnej woli i wyjątkowości? Lois Lowry porusza jeden z ważniejszych tematów, z którym mierzy się ludzkość. Przyszłość wydaje się być idealna dla społeczeństwa zmanipulowanego, jednakowego, sztucznego. Tutaj nie ma miejsca dla buntowników, czujących, wyróżniających się z tłumu. Jonasz jest bohaterem, który wszystko zmieni. Niestety zmiana będzie wymagała wiele poświęcenia. "Dawca" to silna dawka refleksji o naszej przyszłości i wartościach jaką niosą wspomnienia, kolory, uczucia. Błękit nieba, zachód słońca, zieleń lasu to kolory bez których nie wyobrażam sobie życia. To barwy życia, w które wplatają się nasze przeżycia, wspomnienia, uczucia...

Na podstawie książki powstał film - "Dawca pamięci". Nie miałam przyjemności oglądać, ale może macie własne opinie na ten temat. Czy warto obejrzeć? 

PS. Dziękuję, że zaglądacie na Książkojady, pomimo dłuższej obecności :) Za wszystkie komentarze serdecznie dziękuję, motywują one ogromnie do pisania i blogowania :) DZIĘKUJĘ!!!!

KĄCIK MAŁEGO MOLIKA (cz.7) - Dla małego włóczykija

Kim jest Nela, bohaterka książki "10 niesamowitych przygód Neli"? Pozwólcie, że się sama przedstawi:

„Cześć, nazywam się Nela i mam osiem lat. Gdy miałam pięć lat, zaczęłam podróżować po świecie i nagrywać filmy. Moim idolem jest Steve Irwin i pragnę zostać prezenterką podróżniczą. Byłam w wielu ciekawych krajach na różnych kontynentach (…) Zapraszam cię w niezapomnianą podróż. Opowiem o pięknych miejscach, które poznałam i fascynujących zwierzętach, które zobaczyłam. Świat jest cudowny i możesz oczami wyobraźni podróżować ze mną oraz przeżywać wspaniałe przygody.” (s. 6)

Nela, dobrze znana dziewczynka z programu „Nela, mała reporterka” zabiera wszystkich małych podróżników i odkrywców do Zanzibaru, Tajlandii oraz Boliwii.

Oczywiście przed rozpoczęciem podróży należy sprawdzić klimat kraju, do którego chcemy wyjechać oraz spakować odpowiednie rzeczy  (np. plecak podręczny, zakryte buty, czapkę, moskitierę, lekki śpiwór).

Mała dziewczynka o niezwykłej odwadze wspina się na wulkan, opiekuje się małym tygrysem, jeździ na słoniu a nawet przeprawia się przez niebezpieczną dżunglę, oczywiście w towarzystwie przewodnika. Książka wydana przez National Geographic to kopalnia inspirujących wiadomości i orientalnych opowieści. Całość dopełniają piękne zdjęcia, na których widzimy Nelę w różnych miejscach świata. Jest ona naszą przewodniczką po tych miejscach, a najchętniej opowiada o swoich obserwacjach zwierząt, napotkanych w dżungli czy na pustyni.

Z Nelą nie można się nudzić, ponieważ jej przygody zainspirują dzieci do różnych podróży, niekoniecznie tak odległych jakie odbywa Nela.  Książka oprócz bogatych fotografii zawiera przejrzyste mapy, słowniczek pojęć  oraz rysunki, które tłumaczą działanie niektórych zjawisk. Nela to młodsze wcielenie Martyny Wojciechowskiej czy Beaty Pawlikowskiej i na pewno jest ich godną następczynią.

Studnia zła

Minęło kilka miesięcy od przeczytania najokrutniejszej książki z jaką się spotkałam. Jestem wrażliwym człowiekiem, ale mam stalowe nerwy. Ketchum pokazał mi  jak wygląda bestialskie zło, prawdziwy demonizm drzemiący w … dzieciach. To powieść, którą ciężko się poleca innym, ponieważ autor szybko burzy spokój czytelnika, stawiając go w roli niemego, bezsilnego  świadka. Ketchum nie szczędzi brutalizmu, makabry, wnosząc się na wyżyny zła. Wyciąganie przez pisarza najmroczniejszych historii każe zastanowić się czytelnikowi nad strukturą zła, które wydaje się być nieograniczone, uzależniające, niszczące człowieczą barierę wartości.

„Dziewczyna z sąsiedztwa” to opowieść oparta na faktach, co jeszcze bardziej potęguje atmosferę grozy, w którą obleczona jest ta historia. Opowiada ją jeden ze świadków makabrycznych wydarzeń –David, który powraca do swoich dziecięcych wspomnień. Do sąsiadów chłopaka wprowadzają się dwie siostry, którymi po śmierci rodziców decyduje się zająć ciotka Ruth. Kobieta wychowuje trzech synów i tak naprawdę to ona staje się oprawcą siostrzenic. Zaczyna się od niewinnych zabaw, w których biorą udział synowie Ruth i David oraz Meg. Dziewczynka ma buntowniczy charakter, co tylko podsyca nienawiść ciotki. Jej motywacje nie są normalne, przez jej działanie przemawia czyste szaleństwo lub okrucieństwo. Dramat rozpoczyna się od zamknięcia Meg w piwnicy…

Jack Ketchum  potrafi pisać boleśnie, brnąc w najmroczniejsze zakamarki ludzkiej duszy. Okrucieństwo potęgują postacie dziecięce, które znęcanie i katowanie uważają za zabawę. Cały świat tak naprawdę zostaje wywrócony i przemielony przez maszynę zła i szaleństwa. David, narrator historii jest równie dramatyczną postacią, jest zafascynowany przerażającą zabawą, złem, bólem, sadyzmem, nie potrafi walczyć  ze swoim mrocznym obliczem. Pomimo, że ostatecznie staje po stronie Meg, jest tak samo winny całej sytuacji jak pozostali oprawcy. Zło sprytnie się ukrywa, o okrutnych „zabawach” nie wiedzą dorośli ani sąsiedzi. „Dziewczyna z sąsiedztwa” łamie tabu, przeraża połączeniem świata dzieciństwa z obrazami koszmarnych tortur, przemiany dziecka w zwierzę, bestię opętaną żądzą zadawania bólu.

Przerażające jest to, że historia, którą opisuje Jack Ketchum nie jest wyjątkowa, jednostkowa, przypadkowa – ale tak naprawdę codziennie zderzamy się z informacjami o ludzkim bestialstwie. Szokują, wywołują w nas zdziwienie, ale szybko powracamy do naszej bezpiecznej codzienności. Proza Ketchuma potrafi nas wyrwać z tego kokonu obojętności, pokazać zło jako studnię bez dna, bez światła, mroczną, z której nie ma wyjścia. Ostrzegam was, że książka boli, jątrzy i gnębi nas kategorią zła, które okazuje się być bliżej niż nam się wydaje.   

 

Numer 21

„Za każdym razem, kiedy myślę, że świat jest paskudny, że życie nie ma żadnego znaczenia, przypominam sobie, że to tu jest i zawsze na mnie czeka (…). Zawsze mogę spojrzeć w kosmos i się zachwycić, bez względu na to, co się dzieje. A gdy spoglądam w górę, moje problemy robią się takie małe” (s. 298)

Matthew  Quick  często w swoich książkach porusza temat traumatycznych przeżyć, które kształtują życie

literackich bohaterów. „Niezbędnik obserwatorów gwiazd”  w oryginale nosi tytuł „Boy 21” i mam wrażenie, że lepiej oddaje klimat i sedno książki. Powieść  została wydana w 2012, natomiast w Polsce dwa lata później (na pewno za sprawą sukcesu zekranizowanej powieści „Poradnik pozytywnego myślenia” )  

Finley wraz z dziadkiem i ojcem mieszkają w Bellmont. Nie jest to miasto z perspektywami, nie można tu żyć swobodnie, ale w ciągłym strachu przed gangami, mafią. Dla chłopca jedyną ucieczką przed szarą rzeczywistością jest koszykówka, poza którą nie widzi świata ani problemów. Jedynym przyjacielem Finleya jest jego dziewczyna – Erin. Jest  to miłość niewinna, beztroska, ale jednocześnie mocna, prawdziwa, bo para nie ma przed sobą tajemnic. Erin akceptuje Finleya, jego małomówność i częste milczenie, tak jak on, uwielbia koszykówkę, oraz gwiazdy, które wspólnie obserwują, leżąc na dachu domu chłopca. I gdy wydaje się, że nic nowego nie może się wydarzyć, do miasteczka przyjeżdża Russel, wielka, wschodząca gwiazda koszykówki. Chłopak jest po trudnych przejściach i nie chce uprawiać sportu. Trener drużyny koszykarskiej prosi Finleya aby zaprzyjaźnił się z chłopcem i zachęcił go do treningów. Nie jest to łatwe, ponieważ Russ uważa siebie za kosmitę i każe siebie nazywać Numerem 21. Nowa znajomość przyniesie wiele dziwnych zdarzeń i zrodzi mnóstwo wątpliwości. Jaką przeszłość ukrywa Numer 21? Okazuje się, że każdy z bohaterów walczy z własnymi demonami przeszłości…

Autor nieustannie drąży w przeszłości bohaterów, powoli wyciągając informacje i uzasadniając rysy psychologiczne bohaterów. Finley jest cichym, spokojnym chłopcem, który potrafi docenić to, co ma, cieszą go proste rzeczy, ale dla przyjaźni jest gotów poświęcić nawet największe marzenia. Wydaje się on być postacią nieasertywną, pozbawioną własnego zdania – co nie jest prawdą, bo Finley potrafi walczyć o swoje. Zarówno Numer 21 jak i Finley izolują się od rzeczywistości, jest to rodzaj buntu, spowodowanego przez tragiczne przeżycia. Pomimo, że koszykówka jest tu głównym motywem, to sport przynosi radość, endorfiny, ale nie jest najważniejszy.

Trudne środowisko, w którym wychowują się bohaterowie również rodzi barierę. Handel narkotykami, wojny gangów, mafia, dziwne wypadki, nie sprzyjają młodym ludziom. Bohaterowie jednak potrafią się od tego odciąć, odseparować, dążyć do ułożenia sobie życia na nowo. Finley ma także ogromne wsparcie w rodzinie. Pomimo, że dziadek cierpi na alkoholizm, kocha swojego wnuka, tak samo ojciec Finleya, ciężko pracuje aby zapewnić dobry start synowi.

„Niezbędnik obserwatorów gwiazd” to emocjonalna podróż, pełna łez i śmiechu, dziecięcej naiwności ale i dorosłego cynizmu oraz smutku. To książka, którą powinien przeczytać każdy młody człowiek, szukający znaczenia wartości przyjaźni, szacunku, akceptacji…

*Cytat pochodzi z książki M. Quick, Niezbędnik obserwatorów gwiazd, Wyd. Otwarte, Kraków 2014.